1. Voor- en tegenstanders van de introductie van het Liedboek moeten niet alleen studeren op liederen, criteria en achtergronden, maar ook op een communicatiekloof. Want voor- en tegenstanders schijnen elkaar niet te kunnen bereiken; maar als die kloof niet wordt overbrugd, heeft hun studie weinig opbouwend effect.
2. Een mogelijke oorzaak voor die kloof kan worden betiteld als postmodernisme: bij voorstanders van deze liedboekselectie wordt in veel opzichten postmodern gedacht, terwijl tegenstanders niet in deze denkwijze meegaan. Voor het vervolg neem ik aan dat deze hypothese correct is.
3. Postmodernisme is niet een leerstellig systeem, zoals communisme of remonstrantisme dat is, maar een manier van denken. Het zou kunnen voorkomen dat iemand de hele christelijke leer belijdt en aanhangt, maar daarbij op postmoderne manier denkt; de inhoud van die belijdenis op postmoderne manier verwerkt in de dagelijkse praktijk.
4. Omdat concreet te maken geef ik eerst enige kenmerken van de christelijke denkwijze, ontleend aan Harry Blamires The Christian Mind[1]:
a. Christelijk denken brengt de eeuwigheid, hemel en hel in rekening bij het beschouwen van de aardse dingen.
b. Een christen is zich altijd bewust van het / de boze, als levensgevaarlijke tegenstander.
c. Een christen weet dat de waarheid bestaat, en dat niet wij, maar God bepaalt wat de waarheid is. Waarheid en leugen zijn een absolute tegenstelling.
d. Een christen aanvaard gezag als van God gegeven.
5. Postmodernisme is geen systeem, maar er zijn wel denkpatronen die min of meer kenmerkend zijn. Hieronder staan er een aantal opgesomd, met daarnaast een bijbels commentaar erop.
|
Postmodernisme |
Wat zegt de Bijbel? |
|
Er bestaat geen absolute waarheid, maar ieder kan een eigen waarheid hebben |
Christus is de waarheid |
|
Alles in de wereld is verbrokkeld, er is geen samenhang. De grote verhalen, die uitgingen van een samenhang, hebben gefaald en afgedaan. |
Want uit God, en door God, en tot God, zijn alle dingen |
|
Logica is hoogstens op beperkt terrein van toepassing, en zeker niet op de cruciale dingen in het leven. |
Door de hele bijbel heen wordt logica gebruikt bij het bijbels onderricht |
|
Als een tekst eenmaal is ontstaan, hebben de auteur en de bedoeling van de auteur geen relatie meer met die tekst. |
Wij aanvaarden de Bijbel omdat God de auteur is. |
|
Zorgvuldige analyse van een tekst is zinloos: de bedoeling van de auteur is toch onbereikbaar; en de betekenis die je zelf aan de tekst geeft, verandert er niet mee. |
Bijbelstudie is een must |
|
Een tekst heeft niet een eigen betekenis, maar ieder kan daaraan zelf een betekenis geven. |
Het geven van een eigen(machtige) uitlegging aan de Bijbel is verboden. |
|
Bestaande teksten en tekstfragmenten kun je inventief gebruiken om nieuwe dingen te poneren. Respect voor de oorspronkelijke auteursbedoeling is onzinnig. |
|
|
Er bestaat geen absoluut gezag; dus blijft alleen het recht van de meerderheid of sterkste over. |
|
|
Beleven en goede bedoeling (oprechtheid, authenticiteit) is belangrijker dan gehoorzaamheid en rechtvaardigheid. |
Gehoorzamen is beter dan slachtoffers. |
|
Gewone taal is ontoereikend als communicatiemiddel. Noodzakelijke aanvullingen of alternatieven zijn: - poëtische taal, waarin het onzegbare wordt gesuggereerd, benaderd en invoelbaar gemaakt; - kunst, als communicatiemiddel op een ander niveau |
God openbaart zijn heil in gewone taal, in termen van verbonden, wetten en geboden; in taal die is ontleend aan de vaste afspraken in rechtszaal en handelsovereenkomst. God vindt horen genoeg, daar hoeft geen zien bij te komen (Deut 4:15; Joh 20:19) |
|
Woorden, daden en ideeën worden niet beoordeeld op waarheid en correctheid, maar op nut en beleving voor onszelf. |
|
Bedenk hierbij dat de Bijbel, de belijdenis en liederen allemaal vallen in de categorie ‘tekst’!
6. Postmodernistisch denken is net zo gevaarlijk als een andere ketterij. Paulus vermaning is heel actueel: wordt dan ge-re-form-eerd door de vernieuwing van uw denken. Want het postmoderne relativisme maakt elk verzet tegen dwaalleraar bij voorbaat zinloos.
7. Wie postmodern denkt, kan niet meer vertrouwen op wat hem van buitenaf wordt gezegd, beloofd of verzekerd; hij wordt daardoor teruggeworpen op eigen beleving en ervaring. Maar het evangelie eist van ons geloof en vertrouwen: we moeten Hem Die belooft, betrouwbaar achten (Hebr. 11:11).
8. Postmodern denkende mensen zijn nauwelijks te bereiken: alles wat je zegt wordt postmodern geïnterpreteerd en geneutraliseerd.
9. Kunnen we nog van iets zeggen dat het waar, waardig, rechtvaardig, rein, beminnelijk, welluidend, deugend en lofwaardig IS naar Gods norm? (Filip. 4:8).
10. ‘De bezwaarden’ moeten hun aandacht richten naar drie verschillende aspecten:
a. inhoud en achtergrond van het Liedboek
b. de motieven waarom deputaten liedboek-achtige liederen binnenhalen
c. waarom kerkeraden en synoden hierin mee gaan.
Dit zijn drie heel verschillende zaken, die niet verward mogen worden. Vooral de laatste twee worden sterk beïnvloed door de postmoderne manier van denken.
11. Veel van de criteria die deputaten niet expliciet voorstellen, maar wel gebruiken, zijn gestempeld door postmodern denken.
12. De prioriteiten die bij kerkenraden en ambtsdragers worden gesteld, gaan op postmoderne manier meer uit naar beleven, ervaren en welbevinden, dan naar het verdedigen van de waarheid.
J.P.C. Vreugdenhil - januari 2002
[1] 1e druk London 1963; de auteur was leerling van C.S. Lewis. Het boek is nog steeds te koop in een Amerikaanse herdruk; het is verplichte literatuur bij diverse bijbelgetrouwe universiteiten in de USA. Onlangs is een vervolg verschenen: The postchristian mind